โอ้ว่า...อาณาประชาราษฎร์ พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2507 สนิท เจริญรัฐ (พ.ศ. 2450 -2529)   "โอ้ว่า อาณาประชาราษฎร์" สารคดีชุดความหลังของนักหนังสือพิมพ์ผู้หนึ่ง เสนอเรื่องหลักๆ 2 เรื่องควบคู่ และเสริมส่งกัน คือ การเมืองเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงการปกครองปี 2475 จนถึงช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 เรื่องหนึ่ง ส่วนอีกเรื่องหนึ่ง คือ การทำงานหนังสือพิมพ์ในช่วงเดียวกัน ผู้เขียนเขียนหนังสือเล่มนี้ หลังจากเหตุการณ์ผ่านไปแล้วกว่า 30 ปี ความรู้สึกที่ตื่นเต้น ปั่นป่วน ความขัดข้อง กังวลใจต่างๆ อันเป็นวิสัยของปฏิกิริยา และการตอบสนองต่อสิ่งที่เกิดขึ้นในบ้านเมืองนั้น ได้มอดดับไปแล้ว สิ่งที่คงอยู่ คือ ความทรงจำของความรู้สึกหรืออาจจะเรียกว่า เป็นความรู้สึกที่ตกผลึกแล้ว เพราะฉะนั้น "น้ำเสียง" ของการใช้ภาษา จึงมิได้ออกมาด้วยจริตของโทสะหรือจริตอื่นๆ อย่างดิบๆ แต่ก็ใช่ว่า จะเป็นงานเขียนที่แห้งแล้งปราศจากชีวิต อันเป็นลักษณะร่วมของงานเขียนประเภทที่จัดว่าเป็นงานวิชาการ "โอ้ว่า...อาณาประชาราษฎร์" เป็นงานเขียนจากน้ำหมึก ซึ่งเจือด้วยอารมณ์อันกลั่นกรองผ่านเวลา และวุฒิภาวะที่สูงขึ้นแล้ว "โอ้ว่า...อาณาประชาราษฎร์" เป็นหนังสือรวมบทความหลายๆ บทเข้าด้วยกัน มิใช่เป็นหนังสือ ที่เสนอเรื่องที่เป็นเรื่องเรื่องหนึ่ง แล้วนำเสนอเป็นบทๆ ติดต่อกัน แต่ละบทเป็นเอกเทศจบในตัวเอง แต่มิได้หมายความว่า แต่ละบทกระจายไปอย่างไร้ทิศไร้ทาง แท้จริงแล้วทางของหนังสืออยู่ที่ อุดมคติประชาธิปไตยที่ผู้เขียนใฝ่ฝัน และพยายามมีส่วนก่อให้เกิดขึ้นในฐานะนักหนังสือพิมพ์ เมื่อมองสารัตถะของข้อเขียนทั้ง 12 บทจากมุมนี้ จึงทำให้หนังสือเล่มนี้ มิได้มีคุณค่าในฐานะเป็นบันทึก ที่ให้ความรู้อันจำกัดอยู่เฉพาะยุคสมัยเท่านั้น แต่ด้วยประพันธศิลป์ในการถ่ายทอดเจตน์จำนง เพื่อประชาธิปไตยนั้นได้ยกระดับให้ "โอ้ว่า...อาณาประชาราษฎร์" เป็นมรดกแห่งประสบการณ์ของแรงบันดาลใจ และความพยายามจากผู้ถือปากกาเป็นอาวุธ และด้วยคุณค่านี้ ที่เป็นลักษณะของความเป็นสากลแฝงอยู่หนังสือเล่มนี้   ! back ! ! home !