จากพระมหากษัตริย์ สู่การเป็น "นักวิทยาศาสตร์"
ย้อนกลับไปในสมัยรัชกาลที่ 4 (พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว) ยุคนั้นเป็นช่วงเวลาที่ชาติตะวันตกกำลังขยายอิทธิพลและล่าอาณานิคมในเอเชีย การพิสูจน์ให้ต่างชาติเห็นว่า "สยามไม่ใช่ชาติที่ล้าหลัง" จึงเป็นเรื่องสำคัญระดับชาติ พระองค์ทรงใช้ "วิทยาศาสตร์และดาราศาสตร์" เป็นหนึ่งในเครื่องมือทางการทูตที่ทรงพลังที่สุดครับ พระองค์ทรงศึกษาดาราศาสตร์และคณิตศาสตร์ขั้นสูงด้วยพระองค์เอง ทั้งตรีโกณมิติ ทรงคำนวณวิถีโคจรของดวงดาว และทรงสามารถพยากรณ์ปรากฏการณ์ทางดาราศาสตร์ได้อย่างแม่นยำ

ตำนานสุริยุปราคาเต็มดวง ณ บ้านหว้ากอ
ไฮไลต์สำคัญที่ทำให้พระองค์ได้รับการยกย่อง เกิดขึ้นเมื่อพระองค์ทรงคำนวณล่วงหน้าถึง 2 ปี ว่าจะเกิดปรากฏการณ์ สุริยุปราคาเต็มดวง ในวันที่ 18 สิงหาคม พ.ศ. 2411 (ค.ศ. 1868) ที่น่าทึ่งคือ พระองค์ทรงระบุพิกัดที่เห็นปรากฏการณ์นี้ได้ชัดเจนที่สุดว่าอยู่ที่ หมู่บ้านหว้ากอ จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ (เส้นรุ้งที่ 11 องศา 38 ลิปดาเหนือ และเส้นแวงที่ 99 องศา 39 ลิปดาตะวันออก) ซึ่งการคำนวณในยุคที่ไม่มีคอมพิวเตอร์ ไม่มีซอฟต์แวร์ช่วย ถือเป็นความอัจฉริยะที่ต้องอาศัยความเข้าใจทั้งคณิตศาสตร์และดาราศาสตร์อย่างลึกซึ้ง

วินาทีประวัติศาสตร์ที่ตะวันตกต้องยอมรับ
ในวันนั้น พระองค์ได้ทรงเชิญ เซอร์ แฮร์รี ออด (Sir Harry Ord) ผู้ว่าการรัฐสเตตส์เซตเทิลเมนต์ (สิงคโปร์) รวมถึงนักดาราศาสตร์ชาวฝรั่งเศส มาร่วมพิสูจน์การคำนวณของพระองค์ที่หว้ากอ และเมื่อถึงเวลาที่ทรงพยากรณ์ไว้ ท้องฟ้าที่สว่างไสวก็ค่อยๆ มืดมิดลงจนเห็นดวงดาวในเวลากลางวัน สุริยุปราคาเต็มดวงพาดผ่านตรงตามเวลาและพิกัดที่พระองค์ทรงคำนวณไว้แบบเป๊ะๆ! ไม่มีคลาดเคลื่อนแม้แต่นาทีเดียว เหตุการณ์นี้ทำให้นักวิทยาศาสตร์และชาวต่างชาติที่มาร่วมงานถึงกับทึ่ง และยอมรับในพระปรีชาสามารถของพระมหากษัตริย์ไทย

บทสรุปแรงบันดาลใจถึงพวกเราชาววิทย์
เหตุการณ์ที่หว้ากอในวันนั้น ไม่ได้เป็นแค่การดูดาวหรือปรากฏการณ์ธรรมชาติครับ แต่มันคือการพิสูจน์ให้เห็นถึง "กระบวนการคิดแบบวิทยาศาสตร์" ที่ต้องอาศัยการตั้งสมมติฐาน การศึกษาหาข้อมูล การคำนวณ และการพิสูจน์ด้วยหลักฐานเชิงประจักษ์ รัฐบาลไทยจึงได้กำหนดให้วันที่ 18 สิงหาคมของทุกปี เป็น "วันวิทยาศาสตร์แห่งชาติ" และถวายพระราชสมัญญาให้รัชกาลที่ 4 เป็น "พระบิดาแห่งวิทยาศาสตร์ไทย" เพื่อรำลึกถึงเหตุการณ์สำคัญนี้นี่เองครับ

สำหรับพวกเราชาวคณะวิทย์ เรื่องนี้เป็นแรงบันดาลใจชั้นดีเลยครับว่า "วิทยาศาสตร์ไม่มีพรมแดน" และการคิดอย่างเป็นเหตุเป็นผลคือรากฐานของการพัฒนาทุกสิ่ง สุขสันต์วันวิทยาศาสตร์แห่งชาตินะครับทุกคน